براي جان نش، مردي كه نامش بر پيشاني آسمان مي گذرد

از زمان مطرح شدن نظريه بازي ها در رياضيات و اقتصاد كه توسط فون نويمان صورت گرفت كمتر كسي به اهميت بازي ها در علوم مختلف پي برد، نكته ي مهم اينجاست كه خود نويمان اهميت بازي ها را تا اين حد گسترده تصور نمي كرد و در مقدمه ي كتابي كه بعدها توسط دانشگاه پرينستون گردآوري و چاپ شد به اين نكته اشاره كرده بود كه مي تواند كاربرد هاي بسياري در علوم داشته باشد. البته در آن زمان بازي ها فقط در سطح مدلسازي بازي هاي رقابتي و مجموع صفر باقي ماند. جان نش يك نابغه بود، اين را همه ي كساني كه او را از نزديك ديده بودند و حتي كمتر شناختي از او داشتند مي گفتند، او علاوه بر اينكه زندگي خصوصي پر فراز و نشيبي داشت كه البته بخش هايي از اين زندگي شخصي در كتاب ذهن زيبا كه بعدها بر اساس آن فيلمي نيز ساخته شد آورده شده، تفكر شگفت و پر فراز و نشيبي نيز داشت. او تمام عمر خود را صرف بازي ها كرد و مهم ترين پيشرفت ها را در نظريه بازي ها بوجود آورد، او سبكي از بازي ها را گسترش داد كه منافع طرفين در تضاد با يكديگر نباشد، چيزي كه بازي هاي مشاركتي نام گذاري شد. او در رساله ي دكتري اش ثابت كرد كه در اين بازي ها همواره نقطه اي مي توان يافت كه منافع در تضاد نباشد و به سود گروه باشد، كه همان نقطه تعادل نش است. يعني سيستمي كه رفتار همه ي بازيكنان بهترين رفتار است. خيلي زود نظريه بازي ها خودش را در اقتصاد نشان داد، و جايزه نوبل اقتصاد را پيش از همه براي نش به همراه آورد. اما نگرش بازي ها نه تنها اقتصاد پيش از آن را كه بر اساس آراي ادم اسميت بنا نهاده شده بود تغيير داد بلكه بر نگرش غالب بر علوم ديگر نيز تاثيرات بسياري گذاشت. كتاب ثروت ملل ادم اسميت بر بسياري از دانشمندان هم دوره اي اش بسيار تاثير گذار بود، به عنوان مثال نمي توان تكامل داروين را بدون نگرش ادم اسميت نسبت به سيستم ها متصور شد. ادم اسميت معتقد بود ثروت يك ملت زماني حاصل مي شود كه هر كس از اعضاي آن ملت به دنبال منافع شخصي خود باشند، و مثالي هم كه در كتابش مي آورد مثال نانوا است، اسميت مي گفت اگر يك نانوا پولدار مي شود اين به اين دليل اتفاق افتاده كه او بدنبال سود مالي خود بوده نه سير كردن شكم مردم. داروين در مقابل نظريه هاي علماي آن زمان نسبت به موجوديت طبيعت و موجودات كه آنرا به ساعت منظم تشبيه مي كردند كه قطعا ما را به يك طراح هوشمند مي رساند، نياز به يك نگرش قوي تري داشت، و بي ترديد نگرش ادم اسميت بر نظريه تكامل او بي تاثير نبود. نظريه بازي هاي مشاركتي اين ايده را دنبال كرد كه اگر اعضاي يك گروه بدنبال منافع حداكثري خود باشند لزوما منافع حداكثري براي گروه تضمين نمي شود، پس هر بازيكن بايد بدنبال منافع گروه و خود باشد تا منافع حداكثري براي خود حاصل شود. اين نوع نگرش بدون شك انقلابي در علوم مختلف بود، امروزه از نظريه بازي ها در اقتصاد، زيست شناسي، علوم كامپيوتر و حتي در رفتار شناسي انساني استفاده مي كنند. بازي ها در دو حوزه ي پيش بيني رفتار و استراتژي رفتار مناسب بررسي مي شود. مثلا در علوم اجتماعي و رفتاري و سياست حرف اول را مي زند. حل ماجراي هسته اي ايران، مبارزه با تروريسم هاي منطقه خاورميانه و پيش بيني واكنش دولت ها در مقابل هر كنش سياسي از مهم ترين كاربردهاي بازي ها در اين حوزه است. بي ترديد بررسي كاربرد نظريه بازي ها در علوم مختلف خود مي تواند زمينه نگارش مقاله ي گسترده ي ديگري باشد، اما در اينجا به اين نكته بسنده مي كنم كه بازي هايي كه امروزه چنان در صحنه ي علوم تنين انداز شده حاصل تفكر زيباي مردي است كه او را با فيلم ذهن زيبا مي شناسيم، جان نش، مردي كه نام و يادش تا لحظه ي بقاي اين تمدن انساني ماندگار خواهد بود.